SpStinet - vwpChiTiet

 

Tái cơ cấu các chương trình KH&CN quốc gia: Xây dựng khung tổng thể chương trình

Trong quá trình thực thi quan điểm “lấy doanh nghiệp là trung tâm của đổi mới sáng tạo quốc gia”, các chương trình KH&CN quốc gia như những nhịp cầu kết nối khoa học với doanh nghiệp và thị trường.

Để quá trình đó diễn ra thông suốt, các nhịp cầu phải mang tính đồng bộ, liên thông và chung những tiêu chí xác định nhiệm vụ, dẫu chương trình do Bộ KH&CN hay các bộ, ngành khác quản lý.

Hoạt động sản xuất của công ty công nghệ sinh học Việt Á, doanh nghiệp tham gia hợp tác phát triển và sản xuất bộ kit SARS-CoV2, sản phẩm từ nhiệm vụ đặt hàng của Bộ KH&CN.

Quá trình tái cơ cấu các chương trình KH&CN quốc gia do Bộ KH&CN thực hiện đã diễn ra một cách cẩn trọng và kỹ lưỡng trong vòng hơn một năm qua. Có lẽ, việc tạo dựng một nền tảng mà theo nhận định của Bộ trưởng Bộ KH&CN Chu Ngọc Anh “về thực chất là tạo ra cầu nối chính sách đưa các nhà khoa học đến với doanh nghiệp và cùng giải quyết các vấn đề của doanh nghiệp” gặp nhiều vấn đề cần giải quyết hơn mường tượng ban đầu. Bối cảnh mới của một quốc gia đang trong quá trình chuyển đổi số với nhiều ý tưởng về chính phủ điện tử, thành phố thông minh và từng bước áp dụng công nghệ của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 vào sản xuất đòi hỏi những nhà quản lý khoa học có một cái nhìn mới mang tính tổng thể, liên ngành.

Do đó, sự đồng bộ và thông suốt qua những chương trình KH&CN quốc gia, từ những chương trình đầu tư cho nghiên cứu cơ bản như NAFOSTED, phát triển tiềm lực như chương trình phát triển vật lý đến những chương trình liên quan trực tiếp đến doanh nghiệp như chương trình sản phẩm quốc gia, năng suất chất lượng, đổi mới công nghệ, sở hữu trí tuệ, phát triển thị trường…, là những căn cứ quan trọng cho các nhà quản lý tiến hành xem xét, đánh giá. “Chúng ta tái cơ cấu các chương trình để hoàn thiện thêm những gì cần phải điều chỉnh. Điều đó không có nghĩa là chúng ta ‘xóa đi làm lại’ và loại bỏ những vấn đề mang tính căn cốt đã hình thành qua nhiều năm”, Thứ trưởng Bộ KH&CN Lê Xuân Định lưu ý trong phiên họp của Bộ KH&CN vào cuối tháng 8/2020.

Loại bỏ những nội dung trùng lặp

Một trong những mục tiêu của quá trình tái cơ cấu là loại bỏ những nội dung trùng lặp hoặc quy những nội dung có nội dung tương tự nhau ở nhiều chương trình khác nhau về một mối, tránh tình trạng dàn trải và manh mún trong quản lý cũng như phân phối các nội dung chương trình như ở các giai đoạn trước. Đó là vấn đề được các đơn vị quản lý những chương trình KH&CN ở Bộ KH&CN thống nhất trong cuộc họp cuối tháng 8. “Với các chương trình KH&CN quốc gia, luôn luôn có một câu hỏi muôn thuở ‘có sự trùng lặp của nó với các chương trình khác hay không?’”, Thứ trưởng Lê Xuân Định nêu tại phiên họp này.

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc thăm các cánh đồng mẫu trồng các giống lúa mới của Trung tâm Nghiên cứu nông nghiệp Định Thành, Tập đoàn Lộc Trời tại An Giang. Nguồn: baoquocte.vn.

Đây cũng là băn khoăn của Vụ trưởng Vụ Công nghệ cao Đàm Bạch Dương, người có kinh nghiệm theo dõi và quản lý nhiều chương trình quốc gia qua nhiều giai đoạn. “Tôi thấy có thể tiến hành lồng ghép nhiều chương trình quốc gia lại với nhau được, ví dụ riêng lĩnh vực công nghệ sinh học thì hiện có những chương trình liên quan do Bộ Công thương, Bộ NN&PTNT… quản lý”, ông nói.

Không riêng gì các chương trình do các bộ, ngành quản lý, một số chương trình quan trọng do Bộ KH&CN trực tiếp điều phối cũng có hiện tượng đó, đặc biệt với những chương trình gắn liền với doanh nghiệp như Chương trình hỗ trợ phát triển doanh nghiệp KH&CN và tổ chức KH&CN công lập thực hiện cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm, Chương trình hỗ trợ phát triển tài sản trí tuệ của doanh nghiệp và Chương trình phát triển thị trường KH&CN đến năm 2020 đều có nội dung hỗ trợ thương mại hóa sáng chế, kết quả nghiên cứu. “Không có chuyện tiến hành nội dung hỗ trợ thương mại hóa sáng chế ở cả ba chương trình như vậy nữa. Trong quá trình tái cơ cấu lần này, chúng ta nên họp bàn để đưa nội dung đó vào một nơi hợp lý nhất và để nó phát huy được hiệu quả nhất”, thứ trưởng Lê Xuân Định cho biết hướng giải quyết vấn đề này.

Để tồn tại sự trùng lặp các nội dung chương trình có thể dẫn đến việc trùng lặp các nhiệm vụ nghiên cứu và lãng phí các nguồn lực đầu tư từ ngân sách nhà nước. Không chờ đến khi liên thông các chương trình lại với nhau theo một mạch thông suốt thì các nhà quản lý mới nhận thấy điều đó, như Đề án phát triển và ứng dụng công nghệ sinh học trong lĩnh vực nghiên cứu cơ bản đến năm 2020 của Bộ Công thương, Chương trình trọng điểm phát triển và Ứng dụng công nghệ sinh học trong lĩnh vực NN&PTNT đến năm 2020 của Bộ NN&PTNT quản lý... Ông Nguyễn Nam Hải, Vụ trưởng Vụ Kế hoạch tài chính, nêu điểm mới của các chương trình KH&CN quốc gia sau quá trình tái cơ cấu là phải đảm bảo đúng yêu cầu của Luật Ngân sách nhà nước năm 2015 và yêu cầu của Luật Quản lý, sử dụng tài sản công năm 2017, “có một nguyên tắc là không được trùng lặp trong việc chi các dòng chi kinh phí. Theo đó thì nghiên cứu cơ bản thì về cơ bản đều được đưa về Quỹ NAFOSTED và các chương trình quốc gia như chương trình KC của Bộ KH&CN, còn các chương trình do các bộ, ngành khác quản lý phải gắn với mục tiêu kinh tế kỹ thuật của ngành mà không gắn với nghiên cứu cơ bản nữa”.

Do đó, trong tiêu chí xác định khung chương trình KH&CN quốc gia mới, một yếu tố mà Bộ KH&CN lưu ý là mỗi chương trình chỉ làm một việc chính trong khung tổng thể nhằm đảm bảo tính tách bạch về đối tượng, giai đoạn như nghiên cứu, phát triển công nghệ, thương mại hóa… và không làm những việc chương trình khác đã làm.

Một số tiêu chí để xác định khung chương trình tổng thể

Gắn nhiệm vụ KH&CN với sản phẩm đầu ra, với thực tiễn và thị trường; rút ngắn thời gian đề xuất – phê duyệt nhiệm vụ, trao quyền tự chủ tối đa cho tổ chức KH&CN và đặc biệt là doanh nghiệp thực hiện nhiệm vụ, phù hợp với mô hình tổ chức và quản lý của doanh nghiệp.

Tập trung hoàn thiện tiêu chí sản phẩm các chương trình quốc gia để công khai, minh bạch, tạo điều